เรียนรู้กฎหมาย ไม่ยากอย่างที่คิด

ระบบกฎหมาย (Legal System) หรือ สกุลกฎหมาย (Law Family) คือ กลุ่มของระบบกฎหมาย ซึ่งมีอยู่ 2 ระบบ คือ

1. กฎหมายลายลักษณ์อักษร (Civil Law)
2. กฎหมายจารีตประเพณี (Common Law)

กฎหมายลายลักษณ์อักษร (Civil Law) มีลักษณะคือบัญญัติเป็นเอกสารที่ชัดเจนรวมกันเป็นประมวลกฎหมาย กฎหมาย Civil Law แรกคือ กฎหมายสิบสองโต๊ะ ( Law of Twelve Tables) ในยุคปัจจุบันนี้ประเทศฝรั่งเศสเป็นผู้เริ่มต้นใช้กฎหมายลายลักษณ์อักษร คำพิพากษาของศาลเป็นเพียงคำอธิบายของตัวบทกฎหมาย ดังนั้นคดีสามารถพลิกได้โดยใช้ความไม่สอดคล้องของตัวบทกฎหมาย การใช้กฎหมายนั้นใช้วิธีตีความเทียบเคียงกับมาตรากฎหมายที่เป็นลายลักษณ์อักษร โดยยึดเจตนาของกฎหมายเป็นที่ตั้ง

กฎหมายจารีตประเพณี (Common Law) ไม่มีการบัญญัติกฎหมายไว้เป็นลายลักษณ์อักษร แต่เกิดจากจารีต และคำพิพากษาในอดีตที่มีมาใช้ในการพิจารณาตัดสินในปัจจุบัน อังกฤษเป็นผู้เริ่มต้นการใช้กฎหมายจารีตประเพณี

ประเทศไทยในช่วงแรกเริ่มใช้กฎหมายแบบชาติตะวันตกเมื่อสมัย รัชกาลที่ 5 โดยใช้ระบบกฎหมายของอังกฤษก่อน แต่ก็เป็นการรับเอากฎหมายของประเทศอังกฤษมาใช้ทั้งดุ้นซึ่งบางเรื่องอาจไม่เหมาะสมกับสภาพสังคมไทย แต่ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 6 ก็ได้มีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เกี่ยวกับวงการกฎหมายไทย โดยได้ทำประมวลกฎหมายใหม่ขึ้น โดยร่วมกับนักกฎหมายชาวฝรั่งเศส ซึ่งทำให้ผู้ที่อยู่ในวงการกฎหมายไทยต้องปรับตัวจากระบบกฎหมายอังกฤษ เป็นระบบกฎหมายแบบฝรั่งเศสซึ่งต่างกันโดยสิ้นเชิง และหลังจากนั้นใน ปี 2468 ก็ได้มาเปลี่ยนมาใช้ ระบบกฎหมายของเยอรมันนี (เปลี่ยนแปลงใหญ่เป็นครั้งที่ 3) แม้ว่าครั้งหลังนี้จะมีระบบกฎหมายแบบ Civil law เหมือนกันแต่ว่าวิธีคิด และวิธีตีความก็แตกต่างกันอยู่หลายประการ โดยเฉพาะกฎหมายเยอรมันจะเน้นความสำคัญของจารีตประเพณี แต่ของฝรั่งเศสจะต่อต้านจารีตประเพณี ซึ่งผลของการรับกฎหมายที่ต่างกันมาใช้ในประเทศไทยนั้น ทำให้กฎหมายประเทศไทยมีความสับสนและไม่เป็นไปแนวทางเดียวกันหลายมาตราจนถึงปัจจุบัน